Liên Hợp Quốc phê duyệt bản đồ thế giới mới

Theo CNN, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 4/9 thông qua nghị quyết kêu gọi sử dụng bản đồ thế giới phản ánh chính xác hơn diện tích thực tế của các lục địa. Động thái này nhằm khắc phục những sai lệch của phép chiếu Mercator, vốn khiến châu Phi và nhiều khu vực gần xích đạo trông nhỏ hơn đáng kể.

Nghị quyết "Sửa bản đồ" do các quốc gia thành viên Liên minh châu Phi (AU) cùng Bahamas đề xuất nhận được 164 phiếu thuận. 6 nước bỏ phiếu trắng gồm Serbia, Estonia, Georgia, Lithuania, Moldova và Ukraine. Mỹ là quốc gia duy nhất phản đối.

Văn bản hướng tới cách thể hiện cân bằng hơn về quy mô các khu vực trên bản đồ, đặc biệt với châu Phi. Theo Liên Hợp Quốc, việc lục địa này bị thu nhỏ trong nhiều thế kỷ có thể vô tình củng cố nhận thức sai lệch về quy mô và tầm quan trọng của khu vực.

Phép chiếu Equal Earth

Nghị quyết kêu gọi chuyển sang phép chiếu Equal Earth. Phương pháp này được thiết kế để thể hiện chính xác hơn tỉ lệ diện tích tương đối giữa các khu vực trên Trái Đất.

Equal Earth được giới thiệu tại hội nghị của Hiệp hội Thông tin Bản đồ Bắc Mỹ vào năm 2018. Khi áp dụng cách thể hiện này, châu Âu thu nhỏ đáng kể, trong khi Brazil và châu Phi có diện tích trực quan lớn hơn. Greenland cũng trở về kích thước tương đối gần với thực tế.

Pháp là một trong những quốc gia công khai ủng hộ thay đổi. Ngày 4/9, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noël Barrot cho biết nước này sẽ từ bỏ phép chiếu Mercator để chuyển sang cách thể hiện chính xác hơn diện tích bề mặt các quốc gia.

Động thái của Liên Hợp Quốc diễn ra sau khi Liên minh châu Phi thông qua bản đồ Equal Earth hồi tháng 3. Một tháng sau, Togo thay mặt AU kêu gọi các thành viên Liên Hợp Quốc áp dụng phương pháp này.

Trước đó, New Zealand từng chỉ ra hạn chế của Mercator. Do nằm ở góc dưới bên phải trên nhiều bản đồ thế giới, quốc gia này đôi khi trông như bị "biến mất". Equal Earth có nhiều phiên bản khác nhau, trong đó có cách bố trí lấy châu Đại Dương làm trung tâm thay vì Greenwich ở London.

Theo Guardian, nghị quyết của Liên Hợp Quốc không mang tính cưỡng chế. Các quốc gia và tổ chức vì vậy không bắt buộc phải chuyển sang Equal Earth, đồng thời cũng không bị cấm tiếp tục sử dụng Mercator.

Dù vậy, kết quả bỏ phiếu có thể thúc đẩy thay đổi trong giáo dục và các công nghệ sử dụng bản đồ. Mercator hiện vẫn xuất hiện phổ biến trong sách giáo khoa, hệ thống bản đồ số và nhiều công cụ trực tuyến.

Google Maps là một trong những nền tảng đang sử dụng phép chiếu Mercator. Nghị quyết mới kêu gọi các công ty công nghệ phối hợp với các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc và tổ chức khu vực để nghiên cứu, triển khai những phương pháp thể hiện diện tích chính xác hơn.

Phép chiếu Mercator làm sai lệch diện tích

Nhiều bản đồ thế giới hiện nay vẫn sử dụng phép chiếu Mercator, do nhà bản đồ học Gerardus Mercator phát triển vào năm 1569. Phương pháp này chuyển bề mặt Trái Đất lên mặt phẳng, giữ các đường kinh tuyến và vĩ tuyến vuông góc với nhau.

Đặc điểm trên giúp tàu thuyền duy trì hướng di chuyển theo hướng la bàn cố định. Vì vậy, Mercator trở thành công cụ phổ biến trong hàng hải.

Tuy nhiên, phép chiếu này gây biến dạng diện tích, đặc biệt tại những khu vực nằm xa xích đạo. Các quốc gia và vùng lãnh thổ ở phía bắc hoặc phía nam càng xa đường xích đạo càng có xu hướng trông lớn hơn thực tế.

Greenland là ví dụ rõ ràng. Trên bản đồ Mercator, hòn đảo này trông tương đương hoặc thậm chí lớn hơn Nam Mỹ. Thực tế, diện tích Greenland chỉ tương đương khoảng Cộng hòa Dân chủ Congo và nhỏ hơn châu Phi khoảng 14 lần.

Một số nhà phê bình cũng cho rằng cách thể hiện này vô tình đặt châu Âu và các khu vực phương Tây như Bắc Mỹ vào vị trí nổi bật. Nghị quyết của Liên Hợp Quốc cảnh báo sự sai lệch về hình ảnh sẽ tác động đến nhận thức về quy mô kinh tế, nhu cầu cơ sở hạ tầng và tiềm năng phát triển của châu Phi, Mỹ Latinh và Nam Á.