Smartphone kìm hãm trí tuệ của học sinh toàn cầu?

Từ năm 2012, điểm số Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của học sinh trên toàn thế giới có xu hướng giảm liên tục. Nhiều nhà khoa học quan ngại về vấn đề này.

Chi tiết, 3 năm một lần, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) thực hiện PISA và đưa ra các chỉ báo cho giáo dục. Đây là bài kiểm tra liên quan tới kiến thức toán học, đọc hiểu và khoa học. Điểm PISA được coi là một trong những thang đánh giá trình độ học sinh trung học nổi tiếng và được nhắc đến nhiều nhất trên thế giới.

Mỗi khi OECD công bố điểm PISA, sẽ xuất hiện nhiều tranh cãi. Một vài câu hỏi được đặt ra như vì sao trẻ em Mỹ đọc kém hơn trẻ em Phần Lan hay tại sao kết quả PISA của Việt Nam lại vượt lên đường trung bình của thế giới (năm 2016).

Tuy nhiên, chỉ báo PISA năm nay lại mô tả tình trạng nhức nhối và cấp bách hơn. Theo thống kê, điểm số trung bình có xu hướng giảm dần qua từng năm.

Trong số những quốc gia là thành viên của OECD, điểm số bài kiểm tra khoa học đạt đỉnh vào năm 2009, điểm số bài kiểm tra kỹ năng đọc đạt đỉnh năm 2012. Từ đó, điểm của học sinh ở các nước phát triển càng lúc càng thấp.

Kể cả những quốc gia nổi tiếng với việc học sinh siêng năng như Hàn Quốc, Phần Lan hay Thụy Điển, điểm trung bình bài kiểm tra PISA vẫn giảm dần. Các nhà khoa học theo thống kê và phân tích đã đưa ra 3 lý do chính dẫn đến tình trạng đáng báo động này.

Đầu tiên, PISA phát hiện ra rằng những học sinh dành ít hơn 1h để sử dụng thiết bị điện tử đạt điểm số trung bình bài kiểm tra toán học cao hơn 50 điểm so với những học sinh dùng smartphone trên 5h mỗi ngày. Sau khi xác định chênh lệch điểm số do các điều kiện kinh tế xã hội, smartphone vẫn là đối tượng chính dẫn đến sự suy giảm khả năng học tập.

Chưa hết, màn hình thiết bị công nghệ chính là những công cụ gây xao nhãng trong quá trình học tập. Giám đốc quản lý khảo thí PISA, ông Andreas Schleicher chia sẻ rằng học sinh thừa nhận cảm thấy bị xao nhãng vì thói quen dùng smartphone dẫn đến điểm số bài kiểm tra thấp hơn.

Bên cạnh đó, 50% học sinh tham gia bài kiểm tra của OECD cảm thấy lo lắng khi không mang theo thiết bị công nghệ ở gần. Các nhà khoa học nhận định người trẻ dành nhiều thời gian nhìn vào màn hình điện thoại không chỉ tự khiến học lực bản thân sụt giảm mà còn ảnh hưởng và gây xao nhãng tới các bạn khác. Thậm chí, những học sinh này còn có nhiều biểu hiện bất mãn với cuộc sống.

Ngoài PISA, nhiều nghiên cứu trước đây chứng minh việc học sinh dùng điện thoại có tỉ lệ ghi chép bài, tiếp thu kiến thức trên lớp, điểm trung bình môn đều thấp. Từng có thí nghiệm tịch thu điện thoại của một nhóm học sinh. Kết quả, điểm thi của nhóm này cao hơn so với những học sinh được ngồi nhắn tin trong lớp.

"Chỉ cần chiếc smartphone hiện diện gần chúng ta cũng khiến sự tập trung bị ảnh hưởng. Chỉ cần chiếc điện thoại nằm trong túi quần hay đặt trên bàn cũng khiến sự chú ý của con người bị bẻ gãy", Nhà tâm lý học, ông Jonathan Haidt cho biết.

Do đó, 2 nhà nghiên cứu như Jonathan Haidt lẫn Jean Twenge đều đề xuất cấm hoàn toàn smartphone trong môi trường giáo dục, gồm các lớp học và khuôn viên trường. Tuy nhiên trong báo cáo Global PISA, ông Schleicher lại đưa ra quan điểm không tán thành ý kiến này.

Những quốc gia có trường cấm mang điện thoại đến lớp, học sinh thường sử dụng điện thoại trễ hơn trước khi đi ngủ. Đó là cách để chúng bù lại khoảng thời gian không được sử dụng điện thoại vào ban ngày. Do đó, việc cấm sử dụng điện thoại hoàn toàn trong trường dễ gây hậu quả xấu.

Tựu trung, việc cấm điện thoại ở trường học không phải ý tưởng mới mẻ. Tuy vậy, trước khi thực hiện kế hoạch, cần nghiên cứu thật kĩ lưỡng nhằm tránh gây ra tác dụng ngược.