Trung Quốc cấp 'căn cước công dân' cho robot hình người

Theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, chương trình "Nền tảng dịch vụ quản lý vòng đời robot hình người" đã được khởi động dưới sự điều phối của Ủy ban kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa Robot hình người và AI hiện thân (HEIS).

Về bản chất, đây là hệ thống định danh thống nhất dành cho robot hình người trên phạm vi toàn quốc. Mỗi thiết bị sẽ được cấp mã ID kỹ thuật số riêng, tương tự căn cước công dân nhưng chứa lượng dữ liệu kỹ thuật lớn hơn nhiều.

Theo nhóm chuyên gia tham gia dự án, mã định danh mới gồm 29 ký tự kết hợp giữa chữ và số. Độ dài này nhiều hơn 11 ký tự so với mã căn cước công dân hiện hành của Trung Quốc.

Điểm đáng chú ý là mã ID không chỉ đóng vai trò như số series sản phẩm. Hệ thống còn lưu trữ thông tin về nhà sản xuất, quốc gia thương hiệu, model, cấu hình phần cứng và mức độ thông minh của robot.

Thông qua nền tảng quản lý tập trung, đơn vị vận hành theo dõi dữ liệu theo thời gian thực. Các thông tin như tình trạng pin, độ hao mòn khớp nối, độ chính xác vận hành hay lịch sử bảo trì đều được ghi nhận.

Khi xảy ra lỗi trong nhà máy hoặc sự cố ngoài thực tế, kỹ sư chỉ cần truy xuất nhật ký hoạt động để tìm nguyên nhân. Cách làm này cũng giúp xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan.

Nếu robot được bán lại hoặc chuyển sang đơn vị khác, người dùng mới vẫn kiểm tra được toàn bộ lịch sử sử dụng. Nhờ đó, quá trình đánh giá tình trạng thiết bị trở nên nhanh chóng và minh bạch.

Giới phân tích nhận định đây là một trong những động thái mạnh tay của Trung Quốc nhằm chuẩn hóa ngành robot hình người. Lĩnh vực này đang tăng trưởng rất nhanh nhưng vẫn tồn tại nhiều tiêu chuẩn riêng biệt.

Theo dữ liệu của Beijing CCID Publishing and Media công bố hồi tháng 3, thế giới đã xuất xưởng khoảng 17.000 robot hình người trong năm 2025. Riêng Trung Quốc chiếm 84,7%, tương đương khoảng 14.400 thiết bị đến từ hơn 140 doanh nghiệp nội địa.

Sự bùng nổ của thị trường cũng kéo theo tình trạng phân mảnh về dữ liệu và công nghệ. Nhiều công ty phát triển nền tảng riêng, khiến việc kết nối và chia sẻ dữ liệu gặp không ít trở ngại.

Giám đốc vận hành Trung tâm đổi mới robot hình người Hồ Bắc tại Vũ Hán, ông Liu Chuanhou cho rằng đây là nút thắt lớn của ngành. Theo ông, các mô hình AI quy mô lớn khó phát huy hiệu quả nếu thiếu chuẩn chung cho dữ liệu và cảm biến.

Bằng cách gắn mỗi robot với cơ sở dữ liệu quốc gia, Bắc Kinh muốn đưa toàn ngành vào cùng hệ tiêu chuẩn. Đây cũng là cách tiếp cận quen thuộc của Trung Quốc đối với những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Yếu tố an toàn là một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy dự án. Khác với robot bánh xe, robot 2 chân phải liên tục duy trì trạng thái cân bằng động trong quá trình hoạt động.

Chỉ cần mất điện hoặc xuất hiện lỗi thuật toán, cỗ máy nặng hàng chục kg có nguy cơ đổ ngã và gây thương tích. Vì vậy, việc theo dõi và truy xuất nguồn gốc sự cố ngày càng trở nên cần thiết.

Theo HEIS, hệ thống định danh sẽ đóng vai trò như lớp giám sát pháp lý cho toàn ngành. Khi xảy ra tai nạn, rò rỉ dữ liệu hoặc lỗi vận hành, cơ quan chức năng sẽ dễ dàng xác định trách nhiệm thuộc về nhà sản xuất, đơn vị phát triển phần mềm hay bên khai thác.

Vài doanh nghiệp như Maxnova, Optics Valley Dongzhi và Hubei Qirobotics đã hoàn tất giai đoạn thử nghiệm đầu tiên. Nhiều mẫu robot chủ lực tại Trung Quốc cũng đã được cấp mã định danh thống nhất.

Việc triển khai trên quy mô toàn quốc sẽ bắt đầu sau khi bộ tiêu chuẩn liên quan được hoàn thiện. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho giai đoạn thương mại hóa rộng rãi của ngành robot hình người.

Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp robot đang chuẩn bị mở rộng, hệ thống ID nhiều khả năng sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc. Giới quan sát cho rằng động thái này phản ánh tham vọng của Bắc Kinh trong việc vừa dẫn đầu ngành robot, vừa xây dựng hệ sinh thái AI có khả năng quản lý và truy xuất ở cấp quốc gia.